Bí ooru ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn ṣe ń parẹ́ tí afẹ́fẹ́ sì ń yípadà, ìmọ̀lára ìfojúsùn kún ọkàn àwọn ènìyàn mílíọ̀nù kárí ayé. Fún àwọn agbègbè China àti àwọn olùfẹ́ àṣà ìbílẹ̀ kárí ayé, àkókò ọdún yìí ni ó ń ṣe àmì dídé Àjọyọ̀ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì—ìsinmi kan tí ó kún fún ìtàn, àmì, àti ìfẹ́ gbogbogbòò fún ìsopọ̀. A tún mọ̀ ọ́n sí Àjọyọ̀ Oṣùpá tàbí Zhongqiu Jie ní èdè Mandarin, ó ń bọ́ sí ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù oṣù kẹjọ, nígbà tí a gbàgbọ́ pé òṣùpá wà ní àyíká rẹ̀ tó gbòòrò jùlọ, tó mọ́lẹ̀ jùlọ, tó sì mọ́lẹ̀ jùlọ. Ìṣẹ̀lẹ̀ ọ̀run yìí ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àkàwé tó lágbára fún ìpéjọpọ̀, ìdàpọ̀ ìdílé, àti ìdè tó wà pẹ́ títí tí ó kọjá ọ̀nà jíjìn. Ju ọjọ́ ìsinmi kan lọ, Àjọyọ̀ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì jẹ́ àṣà àgbékalẹ̀, tí ó ń so àwọn ìtàn àròsọ àtijọ́, gbòǹgbò iṣẹ́ àgbẹ̀, àti àwọn ayẹyẹ òde òní pọ̀ sínú aṣọ tí ó ń bu ọlá fún ìgbà àtijọ́ nígbà tí ó ń gba ìsinsìnyí.
Awọn Oti: Awọn Adaparọ, Awọn Ikore, ati Awọn Gbongbo Atijọ
Ìpilẹ̀ṣẹ̀ Àjọyọ̀ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì ti pẹ́ tó ọdún 3,000, ó sì ti wá láti inú àwọn àṣà ìṣẹ̀dálẹ̀ àti ìtàn àròsọ tó ṣe kedere. Àwọn àmì ìṣáájú rẹ̀ ni a lè rí ní ìjọba Shang (1600–1046 BCE), nígbà tí àwọn àwùjọ China ìgbàanì ṣe àwọn ayẹyẹ láti jọ́sìn òṣùpá. Láìdàbí àwọn ìpàdé àjọyọ̀ òde òní, àwọn àṣà ìṣáájú wọ̀nyí jẹ́ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì, tí a dá lórí ọpẹ́ sí ọlọ́run òṣùpá fún ìkórè púpọ̀. Àwọn àgbẹ̀ gbàgbọ́ pé àwọn ìyípo òṣùpá ní ipa lórí ìdàgbàsókè èso—ìmọ́lẹ̀ rẹ̀ jẹ́jẹ́ tí ó ń darí ìrísí omi òru àti àwọn ìpele rẹ̀ tí ó ń fi àkókò tí ó tọ́ hàn láti gbìn àti láti kórè. Bíbọ̀wọ̀ fún òṣùpá kì í ṣe ìṣe ẹ̀mí nìkan ṣùgbọ́n ọ̀nà láti rí i dájú pé ọjọ́ iwájú dára, tí ó mú kí ayẹyẹ náà so mọ́ ìró ìṣẹ̀dá.
Bí àkókò ti ń lọ, àwọn àṣà ìgbẹ́ wọ́nyí dara pọ̀ mọ́ ìtàn àròsọ àti ìtàn àròsọ, èyí tí ó fún ayẹyẹ náà ní àmì ìtàn tó dára. Èyí tó gbajúmọ̀ jùlọ nínú àwọn ìtàn àròsọ wọ̀nyí ni ìtàn Chang'e, Ọlọ́run Òṣùpá, ìtàn kan tí a ti fi ìran dé ìran, tí ó sì wà ní pàtàkì nínú ayẹyẹ àárín ìgbà ìwọ́-oòrùn lónìí. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn àròsọ náà ti sọ, Chang'e ni ìyàwó Hou Yi, onítafà tó ní ìmọ̀. Ní ìgbà àtijọ́, oòrùn mẹ́wàá máa ń yọ papọ̀ ní ojú ọ̀run, wọ́n máa ń jó ilẹ̀ ayé, wọ́n sì máa ń halẹ̀ mọ́ aráyé pẹ̀lú ọ̀dá. Hou Yi ta mẹ́sàn-án nínú oòrùn náà lulẹ̀, ó sì gba ayé là, ó sì fi òògùn àìkú san án. Ó fún Chang'e ní òògùn náà fún ààbò, ó sì pàṣẹ fún un pé kí ó má mu ún. Síbẹ̀síbẹ̀, ọ̀rẹ́ kan tó ní ojúkòkòrò ti Hou Yi's gbìyànjú láti jí òògùn náà nígbà tí ó wà níta. Láti dáàbò bò ó, Chang'e fúnra rẹ̀ mu òògùn náà, ó sì fò lọ sí òṣùpá, níbi tí ó ti ń gbé láti ìgbà náà, pẹ̀lú ehoro jédì nìkan. Lọ́dọọdún ní Àjọyọ̀ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì, àwọn ènìyàn máa ń wo òṣùpá, wọ́n ń retí láti rí Chang'e àti ehoro rẹ̀, wọ́n sì máa ń fi ìfẹ́ wọn fún àtúnṣe àti ayọ̀ ránṣẹ́ sí àwọn olólùfẹ́ wọn nítòsí àti ní ọ̀nà jíjìn.
Ẹlòmíràn pàtàkì nínú ìtàn Mid-Autumn ni Wu Gang, agé igi tí àwọn ọlọ́run fìyà jẹ láti gé igi osmanthus tí kò lè kú lulẹ̀ lórí òṣùpá. Láìka bí ó ṣe gé igi náà tó, igi náà ń wo ara rẹ̀ sàn ní alẹ́ kan, ó sì dá a lẹ́bi iṣẹ́ ayérayé. Igi osmanthus ti di àmì àjọyọ̀ náà láti ìgbà náà—àwọn òdòdó olóòórùn dídùn rẹ̀ tí a sábà máa ń lò nínú àwọn oúnjẹ adùn àti tíì ìbílẹ̀, àti àwòrán rẹ̀ tí ó ń ṣe ọṣọ́ sí àwọn fìtílà àti ohun ọ̀ṣọ́. Papọ̀, àwọn ìtàn Chang'e àti Wu Gang fi kún ìjìnlẹ̀ àti iṣẹ́ ìyanu sí àjọyọ̀ náà, wọ́n yí ayẹyẹ ìkórè tí ó rọrùn padà sí ìṣẹ̀lẹ̀ àṣà tí ó kún fún ìmọ̀lára àti ìtumọ̀.
Ìdàgbàsókè Àjọyọ̀ kan: Láti Àwọn Ìlànà Ìjọba sí Àwọn Àjọyọ̀ Àgbáyé
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé gbòǹgbò Àjọyọ̀ Àárín-Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì jẹ́ ti àtijọ́, ìrísí òde òní rẹ̀ ti yípadà láti ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún wá, tí a ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ nípasẹ̀ àwọn ìyípadà ìjọba, àwọn ìyípadà àwùjọ, àti ìyípadà àṣà. Nígbà ìjọba Tang (618–907 CE), ayẹyẹ náà bẹ̀rẹ̀ sí í ní ìwà ayẹyẹ tó túbọ̀ dára sí i. Àwọn ìdílé ọba ṣe àsè ńlá lábẹ́ òṣùpá, níbi tí àwọn akéwì ti ń kọ àwọn ẹsẹ orin ìyìn ẹwà òṣùpá, àti àwọn akọrin ń kọrin orin ìbílẹ̀. Àwọn ènìyàn lásán náà dara pọ̀ mọ́ wọn, wọ́n ń péjọ pọ̀ pẹ̀lú ìdílé láti pín oúnjẹ, fi iná fò, àti láti ṣe ẹwà òṣùpá. Ní àkókò yìí ni àwọn kéèkì oṣù—oúnjẹ tó gbajúmọ̀ jùlọ nínú àjọyọ̀ náà—kọ́kọ́ di ohun tí a so mọ́ ayẹyẹ náà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ní àkọ́kọ́ wọ́n jẹ́ àwọn àkàrà tí ó rọrùn tí a fi ewa dídùn tàbí èso lotus kún.
Ìlú Oba Orin (960–1279 CE) ṣe àmì ìyípadà pàtàkì fún Àjọyọ̀ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì, bí ó ti di ọjọ́ ìsinmi ìjọba. Gbajúmọ̀ àwọn kéèkì oṣùpá pọ̀ sí i, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe wọ́n ní àwọn ìrísí àti adùn tó túbọ̀ ṣe kedere, tí a sábà máa ń fi àwọn àwòrán òṣùpá, òdòdó Chang'e, tàbí osmanthus bò mọ́lẹ̀. Àwọn fìtílà tún di apá pàtàkì nínú àwọn ayẹyẹ náà—tí a ṣe ní ìrísí ẹranko, òdòdó, àti àwọn ẹ̀dá ìtàn àròsọ, wọ́n ń tan ìmọ́lẹ̀ wọ́n sì ń gbé wọn káàkiri òpópónà, wọ́n ń sọ àwọn òru di òkun ìmọ́lẹ̀. Àkókò yìí tún rí ìdìde “àwọn àpèjẹ wíwo òṣùpá,” níbi tí àwọn ọ̀mọ̀wé àti àwọn ayàwòrán yóò ti péjọ sí ọgbà, mu wáìnì, wọ́n sì ń jíròrò ìmọ̀ ọgbọ́n orí nígbà tí wọ́n ń wo òṣùpá. Àwọn ìpàdé wọ̀nyí ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti mú kí orúkọ àjọyọ̀ náà lágbára sí i gẹ́gẹ́ bí àkókò fún ìrònújinlẹ̀, ìṣẹ̀dá, àti pàṣípààrọ̀ ọgbọ́n.
Láti ìgbà ìjọba Ming (1368–1644 CE) àti Qing (1644–1912 CE), ayẹyẹ àárín ìgbà ìwọ́-oòrùn ti di àṣà àyànfẹ́ ní gbogbo ẹgbẹ́ àwùjọ. Àwọn àkàrà Mooncakes túbọ̀ yípadà, pẹ̀lú fífi àwọn ẹyin iyọ̀ sí àárín—tí ó dúró fún oṣùpá kíkún—àti onírúurú ìkún, títí bí ewa pupa, irúgbìn lotus, àti àwọn oúnjẹ dídùn bíi ham. Àjọyọ̀ náà tún di àkókò fún fífúnni ní ẹ̀bùn, bí àwọn ènìyàn ṣe ń pààrọ̀ àkàrà mooncake àti èso pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́, ìdílé, àti àwọn ẹlẹgbẹ́ gẹ́gẹ́ bí àmì ìfẹ́ rere. Ní àwọn agbègbè kan, àwọn àṣà àrà ọ̀tọ̀ farahàn: ní agbègbè Guangdong, fún àpẹẹrẹ, àwọn ènìyàn ń ṣe àwọn ayẹyẹ “àkàrà lightcake”, níbi tí a ti ń kọ àkàrà sí orí àwọn àkàrà, àti àwọn tí ó yanjú wọn gba ẹ̀bùn kékeré. Ní agbègbè Fujian, àwọn ìdílé ń fò àwọn àkàrà sky, wọ́n ń kọ ìfẹ́ wọn sí orí àwọn àkàrà kí wọ́n tó tú wọn sí ojú ọ̀run alẹ́, níbi tí wọ́n ti ń fò sókè bí àwọn ìràwọ̀ kéékèèké.
Ní ọ̀rúndún ogún àti 21, Àjọyọ̀ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì ti kọjá ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ láti di ayẹyẹ kárí ayé. Bí àwọn agbègbè China ṣe tàn ká gbogbo àgbáyé—láti Singapore àti Malaysia sí Amẹ́ríkà àti Yúróòpù—wọ́n mú ayẹyẹ náà wá pẹ̀lú wọn, wọ́n sì mú un bá àwọn àṣà ìbílẹ̀ mu nígbà tí wọ́n ń pa àwọn àṣà ìbílẹ̀ mọ́. Ní àwọn ìlú bíi New York, London, àti Sydney, àwọn ayẹyẹ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì gbogbogbòò ní ijó dragoni, ìṣeré kìnnìún, ìfihàn fìtílà, àti àwọn ìtajà oúnjẹ tí wọ́n ń ta àkàrà mooncakes àti àwọn oúnjẹ mìíràn ní China. Àwọn ayẹyẹ wọ̀nyí kìí ṣe pé wọ́n so àwọn àwùjọ China pọ̀ nìkan ni, wọ́n tún ń fi ẹwà àti ìtumọ̀ ayẹyẹ náà hàn àwọn ènìyàn láti onírúurú ipò, wọ́n ń mú kí òye àti ìmọrírì àṣà pọ̀ sí i.
Àwọn Ayẹyẹ Òde Òní: Bíbọ̀wọ̀ fún Àṣà Nínú Ayé Tí Ń Yí Padà
Lónìí, Àjọyọ̀ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì ṣì jẹ́ àkókò fún ìdàpọ̀ ìdílé, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìgbésí ayé òde òní ti fi àwọn ìyípadà tuntun kún àṣà àtijọ́. Fún ọ̀pọ̀ ènìyàn, àjọyọ̀ náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú oúnjẹ alẹ́ ìdílé—àsè oúnjẹ ìbílẹ̀ bíi pẹ́pẹ́yẹ tí a yan, ẹran ẹlẹ́dẹ̀ tí a sè, àti ewébẹ̀ omi tútù, gbogbo wọn ń ṣàpẹẹrẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àti aásìkí. Lẹ́yìn oúnjẹ alẹ́, àwọn ìdílé máa ń péjọ síta (tàbí lẹ́bàá fèrèsé, tí ojú ọjọ́ kò bá dára) láti wo òṣùpá kíkún, nígbà púpọ̀ nígbà tí wọ́n ń jẹ mooncakes àti mímu wáìnì tàbí tíì osmanthus. Àwọn Mooncakes, ní pàtàkì, ti yípadà láti bá àwọn adùn òde òní mu: nígbà tí àwọn adùn àtijọ́ bíi irúgbìn lotus àti ewa pupa ṣì gbajúmọ̀, àwọn mooncakes “aládàáni” tí a fi chocolate, ice cream, matcha, tàbí caramel iyọ̀ kún ti wà báyìí. Àwọn ilé iṣẹ́ búrẹ́dì kan tún ń ṣe àwọn mooncakes “aládàáni”, tí a fi àwọn ohun tí ó ní sùgà díẹ̀ tàbí àwọn ègé ọkà gbogbo ṣe, tí ó ń pèsè oúnjẹ fún àwọn oníbàárà tí wọ́n ní ìlera.
Àwọn fìtílà jẹ́ àmì mìíràn tó wà fún ayẹyẹ náà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwòrán wọn ti yípadà pẹ̀lú àkókò. Àwọn fìtílà oníwé àṣà, tí a sábà máa ń fi ọwọ́ ya àwòrán ìtàn àròsọ àwọn ará China, ṣì gbajúmọ̀, ṣùgbọ́n wọ́n ń pín ìmọ́lẹ̀ pẹ̀lú àwọn fìtílà LED nísinsìnyí—tí ó mọ́lẹ̀, tí ó ní àwọ̀, tí ó sì ń lo agbára. Ní àwọn ìlú kan, àwọn ìfihàn fìtílà ńláńlá ni a gbé kalẹ̀ sí àwọn ọgbà ìtura tàbí àwọn ibi ìta gbangba, tí ó ń fa ọ̀pọ̀ ènìyàn wá. Ọ̀kan lára àwọn ìfihàn tó gbajúmọ̀ jùlọ wà ní Victoria Park ti Hong Kong, níbi tí ẹgbẹẹgbẹ̀rún fìtílà (pẹ̀lú fìtílà ńlá kan tí a ṣe bí òṣùpá) ti ń tan ìmọ́lẹ̀ sí ojú ọ̀run ní alẹ́, tí ó ń ṣẹ̀dá àyíká ìyanu.
Fún àwọn ìran ọ̀dọ́, Àjọyọ̀ Àárín-Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì tún jẹ́ àkókò fún ìgbádùn àti ìbáṣepọ̀. Ọ̀pọ̀ ọ̀dọ́mọdé ló ń ṣètò “àpèjẹ wíwo òṣùpá” pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ wọn, níbi tí wọ́n ti ń ṣeré, tí wọ́n ti ń ya àwòrán pẹ̀lú fìtílà, tí wọ́n sì ń pín àwọn kéèkì oṣùpá. Ní àwọn ọdún àìpẹ́ yìí, àwọn ìkànnì àwùjọ ti kópa nínú ayẹyẹ àjọyọ̀ náà: àwọn ènìyàn ń fi àwọn fọ́tò oúnjẹ alẹ́ ìdílé wọn, àwọn ìfihàn fìtílà, tàbí àwọn kéèkì oṣùpá sórí àwọn ìkànnì bíi WeChat, Instagram, àti TikTok, tí wọ́n ń pín ayọ̀ wọn pẹ̀lú àwọn ọ̀rẹ́ àti àwọn ọmọlẹ́yìn kárí ayé. Àwọn ilé iṣẹ́ kan tún ti gbéra sí orí ìtàgé Mid-Autumn, wọ́n ń tú àwọn kéèkì oṣùpá tí a ṣe ní àtẹ̀jáde díẹ̀ jáde tàbí wọ́n ń bá àwọn ayàwòrán ṣiṣẹ́ láti ṣẹ̀dá àwọn àwòrán fìtílà àrà ọ̀tọ̀, wọ́n ń da àṣà pọ̀ mọ́ títà ọjà òde òní.
Láìka àwọn àṣà tuntun òde òní sí, ìtumọ̀ pàtàkì ti Àjọyọ̀ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì kò yí padà: ó jẹ́ ayẹyẹ ìṣọ̀kan, ọpẹ́, àti ìrètí. Nínú ayé kan tí àwọn ènìyàn sábà máa ń yà sọ́tọ̀ nípasẹ̀ ọ̀nà jíjìn, iṣẹ́, tàbí ìṣètò tí ó kún fún iṣẹ́, àjọyọ̀ náà ń rán wa létí pàtàkì ìfàsẹ́yìn, sísopọ̀ mọ́ àwọn olólùfẹ́, àti mímọrírì ayọ̀ ìgbésí ayé. Yálà o péjọ síbi tábìlì oúnjẹ alẹ́ pẹ̀lú ìdílé, rírí àwọn fìtílà ní ọgbà ìtura, tàbí fífi àkàrà oṣùpá ránṣẹ́ sí ọ̀rẹ́ kan tí ó jìnnà, Àjọyọ̀ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì jẹ́ àkókò láti bu ọlá fún ìgbà àtijọ́, láti ṣe ìtọ́jú ìsinsìnyí, àti láti retí ọjọ́ iwájú tí ó kún fún ayọ̀ àti ìpadàpọ̀.
Ipari: Ayẹyẹ kan fun Gbogbo Awọn Akoko
Ayẹyẹ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì ju ọjọ́ ìsinmi lásán lọ—ó jẹ́ ìṣúra àṣà, ẹ̀rí agbára àṣà tí ó wà pẹ́ títí, àti ayẹyẹ ìfẹ́ ènìyàn fún ìsopọ̀. Láti ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àṣà àgbẹ̀ ní China ìgbàanì títí dé ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ayẹyẹ kárí ayé, ayẹyẹ náà ti yípadà pẹ̀lú àkókò, síbẹ̀ kò tíì gbàgbé àwọn ìlànà pàtàkì rẹ̀: ìdílé, ọpẹ́, àti ẹwà oṣùpá.
Bí a ṣe ń wo òṣùpá àwọ̀ ní ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹjọ, kìí ṣe pé a kàn ń gbóríyìn fún ara ọ̀run lásán ni—a ń dara pọ̀ mọ́ àṣà ọdún 3,000, ẹ̀gbẹ́ ìrántí àti ayẹyẹ tí ó so wá pọ̀ mọ́ àwọn baba ńlá wa àti ara wa. A ń ronú nípa Chang'e àti ilé rẹ̀ tí ó dá wà lórí òṣùpá, ti Wu Gang àti iṣẹ́ ayérayé rẹ̀, ti àwọn àgbẹ̀ tí ń dúpẹ́ fún ìkórè rere, àti ti àwọn ìdílé tí wọ́n ń tún ara wọn ṣe lẹ́yìn oṣù mélòó kan tí wọ́n ti pínyà. Ní àkókò yẹn, gbogbo wa jẹ́ ara ohun tí ó tóbi ju ara wa lọ—àwùjọ àgbáyé tí a so mọ́ àwọn ìtàn tí a pín, àṣà tí a pín, àti ìrètí tí a pín.
Nítorí náà, Àjọyọ̀ Àárín Ìgbà Ìrẹ̀wẹ̀sì yìí, ya àkókò díẹ̀ láti dákẹ́. Jẹ àkàrà òṣùpá, tan fìtílà, kí o sì wo òṣùpá. Fi ìfẹ́ ránṣẹ́ sí olólùfẹ́ kan, tàbí kí o jókòó ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ kí o sì mọrírì ẹwà òru náà. Ní ṣíṣe bẹ́ẹ̀, kì í ṣe pé o ń ṣe ayẹyẹ lásán ni—ìwọ ń pa àṣà kan mọ́, èyí tí yóò máa tàn yòò bí òṣùpá àkúnwọ́sílẹ̀ fún àwọn ìran tí ń bọ̀.
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: Oṣù Kẹsàn-30-2025